Şarkı

Şarkı

ŞARKI NAZIM BİÇİMİ

Şarkı Örneği?

Şarkı Nedir?

Şarkı dörtlüklerden oluşan bir Klasik Türk Edebiyatı (Divan Edb.) nazım biçimidir. İlk üç dize birbiri ile uyaklı son dize serbesttir. İlk dörtlüğün ikinci ve son dizesi nakarat dizesidir ve her dörtlüğün sonunda tekrar edilir. Şarkının kafiye şeması şu şekildedir:

Aaaa / bbba / ccca / ddda ...

Not: Nakarat dizeleri olmayan şarkılar da bulunmaktadır. Bunlarda kafiye düzeni şöyledir: baba — ccca — ddda — eeea ... ( Dizeler arasında uyak vardır; fakat dizenin aynen tekrar ettiği görülmez.)

Şarkılarda uyak düzeni küçük değişiklikler gösterebilir. Şarkıyı diğer nazım biçimlerinden ayıran en önemli fark nakarat dizesidir. ( Nakarat, Halk şiirinde “Kavuştak” olarak nitelenir.)

Şarkı Nazım Biçiminin Tarihi Gelişimi

Şarkı Türk edebiyatına özgü bir nazım biçimidir. Divan şairleri tarafından ilk defa tertip edilmiştir. Edebiyatımızda en tanınmış şarkı yazarı 18. Yüzyıl şairlerinden Nedim’dir. Onun yanı sıra Enderunlu Fazıl ve Enderunlu Vasıf tanınmış şarkı şairleridir. Şarkılar bestelenmek için yazılır; ki bir çok şarkı özellikle 18 ve 19. Yüzyıllarda bestelenmiştir. Şarkılar belli usullere göre bestelenir. En çok mef’ulü mefâ’ilü mefâ’ilü fa’ulün kalıbındaki şarkılar bestelenmiştir.

Şarkının Özellikleri

-     Dörtlüklerle yazılır.

-     En yaygın kafiye şeması aaaa / bbba / ccca / ddda ... şeklindedir.

-     Dörtlüklerde aynen tekrar eden dizeye nakarat denir.

-     Bestelenmiş şarkılarda en dokunaklı dize olan üçüncü dizeye miyan, miyan-hane denir.

-     En tanınmış şarkı yazarı Nedim’dir.

-     Şarkılarda konu çoğunlukla aşk ve sevgi ve sevgilinin güzelliğidir. İçki ve eğlence ayrıca işlenir.

Örnek:

Sevdiğim cânım yolunda hâke yeksan olduğum

İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum (Nakarat)

Ey benim aşkınla bülbül gibi nâlân olduğum

İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum (Nakarat)

Cümle yaran sana uşşak olduğun bilmez misin

Cümlenin tâkatların tâk olduğun bilmez misin

Şimdi âlem sana müştâk olduğun bilmez misin

İyddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum (Nakarat)

Nedim

İyd: Bayram

Hake yeksan: Yerlebir

Nalan: Acı çeken, inleyen

Murabba

MURABBA NAZIM BİÇİMİ

Murabba Nedir?

Murabba Örneği

Klasik Şiirimizde üçlük veya dörtlükler ile başlayıp art arda beşlik altılık sekizlik onluk … bentler ile devam ettirilen manzumelere musammat denir. Bunlardan üçlük ile başlayanlar müselles; dörtlük (kıta) ile başlayanlar ise murabba olarak adlandırılır.

Klasik Türk Şiirinde dörtlüklerden (Kıta) oluşan nazım biçimlerinden biri de Murabba’dır. Kafiye düzeni şu şekildedir:

aaaa /bbba / ccca / ddda ...

İlk dörtlük kendi arasında uyaklı, diğer dörtlükler ise ilk üç mısraı kendi arasında son mısra ise ilk dörtlük ile uyaklıdır.

Not:İlk bent bazen diğer bentler gibi uyaklanabilir. Bu durumda ilk bendin dört mısraı değil ilk üç mısraı uyaklı olur. Kafiye şeması şu şekilde olur:

aaab / cccb / dddb / eeeb ...

Böyle olsa dahi ilk dörtlüğün son dizesi yine diğer dörtlüklerin son dizesi ile uyaklı olmalıdır. Eğer birinci dörtlüğün son dizesi diğer dörtlüklerde aynen tekrar edilirse (nakarat) bu şekildeki murabbalara murabba-ı mütekerrir (tekrarlı murabba) denir. Bu dizeler sadece uyaklı olup aynen tekrar etmiyorsa böyle murabbalar serbest murabbadır.

Murabba Nazım Biçiminin Özellikleri

-         Klasik Türk Edebiyatı nazım biçimidir. Bu geleneğin dil – üslup özellikleri görülür.

-         Murabbalar dörtlüklerle (kıta – bent) ile yazılır.

-         Genellikle  3 – 7  kıtadan oluşur.

-         Nakarat dizelerinin olması yönü ile şarkıya benzemektedir. Şarkılar bestelenmek için özel kalıplarla yazılması yönü ile murabbalardan ayrılır.

Murabba Örneği:

Nakaratlı Murabba (Murabba-ı mütekerrir)

Gayr ile her dem nedür seyr-i gülistan etdügün

Bezm edüb halvet kılub yüz lûtf u ihsan etdügün

Ahd bünyadın mürüvvetdür mi viran etdügün

Kanı ey zalim bizümle ahd ü pey man etdügün (Nakarat)

Cürmümüz n’oldı ki bizden eyledün bizarlıg

Biz gaman çekdük sen etdün özgeye gam-harlıg

Sizde adet bu mıdur böyle olur mı yarlıg

Kanı ey zalim bizümle ahd ü peyman etdügün (Nakarat)

Gönlümüz min-bad zülfün-çün perişan olmasun

Bağrıımız lalün hevasiyle dahi kan olmasun

Bivefa-sen çeşmümüz yadunla giryan olmasun

Kanı ey zalim bizümle ahd ü peyman etdügün (Nakarat)

Vade-i vasl ile aldun sabrımuz aramımuz

Olmadı bir gün visalünden müyesser kamımuz

Geçdı hecr ile Fuzuli’den beter eyyamımuz

Kanı ey zalim bizümle ahd ü peyman etdügün (Nakarat)

Fuzuli

Örnek 2:

Serbest Murabba

Yine oldum esiri ah bir şuh-ı sitemkarın

Ki dilber sevmemiş bilmez belasın aşk ı zarın

Ne kafirliklerin gördüm ben ol zülf-i siyehkarın

O ebrunun o zalim gamzenin ol çeşm-i mekkarın

O tıfl-ı nazı gördüm ruyına hurşid eser etmiş

Haberdar olmamıştım sonra bildim neylemiş nitmiş

Meğer zalim kaçup tenhaca Sadabada dek gitmiş

Temaşa eylemiş alayını şevketiü Hünkarın

Gezermiş kasrın etrafında yer yer taze mehrular

Mükahhal gözlü şirin sözlü Leyli yüzlü ahular

Hem an alkış sadasın andırırmış çağlayan sular

Ederlermiş duasın padişah-ı madeletkarın

Bugün bir mahrem-i esrar yar-ı nükte-piraden

İşittim kim sayub uşşakını ey şüh-ı simin-ten

Nedim-ı zare benzer aşıkım yoktur demişsin sen

Efendim işte vardır ben esirin ben giriftarın

Nedim

Quick Poll

Weather

Yukarı
Ramazan İlbay tarafından tasarlandı Milliedebiyat.com | Destek Ramazan İlbay