Şiirde Tema

ŞİİRDE TEMA, KONU VE ANA FİKİR

Şiirin Temasını ve Konusunu Bulma

Ana Fikir Nedir?

Tema

Bir şiirde kafiye, nazım birimi, nazım türü, söz sanatları vb. gibi birimler arasında anlamsal ve yapısal bağlantının kurulması maksadı ile sık sık tekrar edilen ve iletinin verildiği özlü düşünceye “tema” denir. Şiirlerde tema şiirin özünü oluşturur. Tema çoğunlukla bir duyguya işaret eder. Şiirler birer duygu paylaşımlarıdır. Aşk veya tabiat(doğa) insanı doğal olarak şairi etkileyen iki kavram olsun; şair bu kavramların kendinde uyandırdığı duyguları ifade etmek için şiiri kullanacaktır. Böylelikle ortaya konan şiir aşk ya da doğa temasında olacaktır.

Şiirde Tema Nasıl Bulunur?

-          Tema bir şiirde bir kelime, kelime gurubu ya da en çok bir cümle ile ifade edilir. Şiirin teması uzun uzadıya anlatılamaz.

-          Şiirde temayı bulmak için şiirin tamamına bakılır. Sadece bir dörtlüğe ya da şiirdeki en güzel dizeye bakarak temayı bulamayız. Şiirde farklı birimler ancak konuyu belirlemek için incelenir.

-          Tema bir motiftir. Şiirde en sık kullanılan kelime, kelime gurubu tema olabilir. Örneğin bir şiirde sürekli yalnızlık kelimesinin kullanılması şiirin yalnızlık temasını işlediğine işaret edebilir.

-          Şiirde temayı belirlememizi sağlayan yöntemlerden biri de başlığa bakmaktır. Bir şiirin başlığı genellikle tema ile doğrudan bağlantılıdır.

Tema örnekleri:

Şiirimizde kullanılan en yaygın temalar şunlardır: Aşk, yalnızlık, sevgi, özlem, doğa, baharın gelişi, mutluluk, hüzün, arkadaşlık, geçim sıkıntısı, gurbet, ölüm vb.

Şiir ve Tema örnekleri:

Örnek:

Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü…

Kız kardeşimin gelinliği, şehidimin son örtüsü,

Işık ışık, dalga dalga bayrağım,

Senin destanını okudum, senin destanını yazacağım.

Şiirin Teması: Vatan Sevgisi, Bayrak Sevgisi, Bağımsızlık

Örnek:

Mavi yaz akşamları, patikalarda, dalgın,

Gideceğim, sürüne sürüne buğdaylara.

Ayaklarımda ıslaklığı küçük otların;

Yıkasın, bırakacağım başımı rüzgâra.

Şiirin Teması: Doğa, Tabiat

Örnek:

Her şey birdenbire oldu.

Birdenbire vurdu gün ışığı yere;

Gökyüzü birdenbire oldu;

Mavi birdenbire.

Her şey birdenbire oldu;

Birdenbire tütmeye başladı duman topraktan;

Filiz birdenbire oldu, tomurcuk birdenbire

Yemiş birdenbire oldu.

Şiirin Teması: Baharın gelişi

Örnek:

Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın

Denizler ortasında bak yelkensiz bıraktın

Öylesine yıktın ki bütün inançlarımı;

Beni bensiz bıraktın; beni sensiz bıraktın.

Şiirin Teması: Ayrılık

Görüldüğü üzere şiirlerde tema birer kelime ya da kelime grubu ile ifade bulmuştur.

Konu

Her şiir muhakkak ki bir konu üzerine yazılır. Şiirde her birimde aynı konu işlenebileceği gibi şiirlerin konusu, şiirin her biriminde(dörtlük veya dizelerde), temaya bağlı olmak kaydı ile farklılık gösterebilir. Şöyle ki: aşk temasını işleyen bir şiirin ilk dörtlüğünde aşkın insanda hissettirdiği duygular, ikinci dörtlüğünde aşkın güzelliği, üçüncü dörtlükte sevgili ve aşkın ilk defa ortaya çıkışı vb. anlatılabilir. Her farklı birimde anlatılan bu olay, olgu, durum veya kavram “konu” olarak nitelenir.

Şiirde konu nasıl bulunur?

-          Bir şiirde konu şiirin birimlerine bakılarak uzun uzun ifade edilir.

-          Şiirde konuyu bulmak için “Bu dörtlükte neyden bahsediliyor?” ya da “Burada ne anlatılıyor?” soruları sorulabilir.

-          Konu şiirde anlamlı kelime, kelime gurupları, benzetmeler ve imgeler arasındaki ilişki düşünülerek bulunur. Örneğin bir şairin sevgilinin dudağını karanfile benzetmesi bu benzetmenin ait olduğu dize ve dizelerde sevgilinin güzelliği konusunun işlendiğini gösterir.

Not: Şiirlerde tüm birimlerde aynı konunun işlenmesi konu ile temanın aynı olduğunu gösterir. Bu tip şiirlere aynı imge, ahenk ve benzetmelerin kullanılması şiirin “yek-ahenk” olduğunu gösterir.

Şiir ve Konu Örnekleri:

Aşağıda istiklal marşımızdan alınan bentlerde hangi konuların işlendiği örneklenmiştir.

Örnek:

Bastığın yerleri “toprak!” diyerek geçme, tanı:

Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.

Sen şehit oğlusun, incitme, yazıktır, atanı:

Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı.

(Bu vatan uğruna binlerce insanın şehit olduğu, bu sebeple vatanın eşsiz ve değerli olduğu anlatılmaktadır.)

Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ?

Şühedâ fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ!

Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Huda,

Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ.

(Vatan toprağının binlerce şehit kanı ile sulandığı, yeri geldiğinde vatan için insanın kendi ve sevdiklerinin canından vazgeçeceği belirtilmiş)

Ruhumun senden, Ilâhi, şudur ancak emeli:

Değmesin mabedimin göğsüne nâmahrem eli.

Bu ezanlar -ki şahadetleri dinin temeli

Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli.

(Şair burada Allah’a, vatanına düşmanın ayak basmaması ve ezanların susmaması için dua ediyor.)

O zaman vecd ile bin secde eder -varsa- taşım,

Her cerîhamdan, Ilâhi, boşanıp kanlı yaşım,

Fışkırır ruh-ı mücerred gibi yerden na’şım;

O zaman yükselerek arşa değer belki başım.

(Şair milletin ve vatanın özgür olması ile bu topraklarda her insanın ya da nesnenin Allah’a sonsuz şükür ve bağlılık içinde olacağını anlatmış.)

Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl!

Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl.

Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl:

Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağımın hürriyet;

Hakkıdır, Hakk’a tapan, milletimin istiklâl!

(Şair burada asırlarca hür yaşamış vatanın ve milletin, inancından ve azminden dolayı, özgürlüğe hakkı olduğunu belirtmiş.)

Şiirin teması: Vatan sevgisi, Hürriyet, Bağımsızlık

Ana Fikir

Bir şiirde şairin konu ve tema hatta başlık yolu ile okura vermek, yaşatmak istediği duygu ve düşünceye “ana fikir” denir. Örneğin aşk temasının işlendiği bir şiirde “ Aşkın ancak güzellik, samimiyet ve belli bir zorluk ile elde edilecek bir duygu olduğu” şiirin ana fikri olabilir.

Aşağıdaki şiirde “İlahi Aşk” teması işlenmektedir. Şiirin teması ile ana fikri aynı değildir.

Örnek:

Aşkın aldı benden beni

Bana seni gerek seni

Ben yanarım dün ü günü

Bana seni gerek seni

Ne varlığa sevinirim

Ne yokluğa yerinirim

Aşkın ile avunurum

Bana seni gerek seni

Şiirin Ana Fikri: Gerçek aşkta, başka hiçbir şeyin bir değerinin olmaması, asıl maksadın sevgiliye Allah’a kavuşmak arzusu olduğu şiirin ana fikridir.

Ayrıntılı bilgi için10. Sınıf “Tema ve Konu” başlığını inceleyebilirsiniz…

Ana Düşünce (Ana Fikir)

Ana Düşünce (Ana Fikir)

ÖĞRETİCİ METİNLERDE ANA FİKİR (DÜŞÜNCE)

Ana düşünce nedir?

Öğretici Metinlerde Ana Düşünceyi Bulma

Ana Fikir; konuyla ilgili olarak okuyucuya söylenmek istenen temel düşüncedir. Ya da okuyucuya iletilmek istenen mesajdır, derstir, öğüttür.

Kimi yazarlar ana düşünceyi sonuç cümlesi olarak vermeyi ilke edinmişlerdir. Bu hem kolayımıza gelir hem de dilimizin genel mantığı içinde düşünüldüğünde doğrudur. Ana düşüncenin sonuç cümlesinde verilmesinin bir başka nedeni de, ana düşünce- onuç cümlesi, paragrafın bütünü düşünüldüğünde tamlanandır, temel düşüncedir, asıl vurgulanmak istenen düşüncedir; onun önündeki açıklama cümleleri ise tamlayandır. Tamlananlar sonda bulunur. Onun için ana düşünce sonuç cümlesiyle verilir. Ancak, bunu kesin bir kural olarak alamayız; yazara, duruma, sözün gelişine göre ana düşünce konu cümlesinde de, sonuç cümlesinde de verilebilir.

Ana düşünce Cümlesinin Özellikleri:

                              1-      Geliştirilmeye elverişli olmalıdır.

                              2-      Açık ve anlaşılır olmalıdır.

                              3-      Yargı tümcesi olmalıdır.

"Ülkemizin gelişip yükselmesi için tüm insanlar üzerine düşeni en iyi şekilde yerine getirmelidir." gibi.

Ana fikir cümlesi bir paragrafın başında olabilir.

Örnek;

"Oy verme, 18 yaşına girmiş her Türk’ün mutlaka yerine getirmesi gerekli vatandaşlık görevlerinden biridir. Bu görevden kaçınma ya da onu önemsememe, demokratik bir yönetimi zayıflatır. Çünkü, demokratik yönetim seçim düzenine dayanır. Bu düzenin işleyişi de vatandaşın oy ver¬me görevini bilinçli ve istekli bir biçimde yerine getirmesine bağlıdır."

Ana fikir cümlesi sonda olabilir.

Örnek:

"Sanat adamları daha çok düzeltmek, güzelleştirmek isteyenler arasından çıkar. Hemen hiçbir sanat adamı, gördüklerini olduğu gibi söylemek istememiştir, seçer, büyültür, küçültür, istese de istemese de kendi kişiliğini katar. Gerçekle yetinmez, gerçeği alır, kendi düşleriyle düşünceleriyle yoğurur. Bunun içindir ki, hiçbir sanat adamı bir yandan bir gerçek adamı, bir yandan da bir düş adamı olmaktan kurtulamaz. Sanat adamlarını gerçekçi olmaya çağırmak da, gerçekten daha yüksek bir âlemi anlatmaya çağırmak da boştur, o iki dilek de onun içinde kendilerinden vardır. Tam bir gerçekçi olmak isteyen Emile Zola bile "Sanat, tabiatın bir mizaç açısından görünüşüdür." demekle sanata sanat adamının kişiliğinin, yani düşüncelerinin, düşlerinin, eğilimlerinin, titizliklerinin karıştığını kabul etmiştir. Sanat adamı gerçeği söylemekten kurtulamayacağı gibi, kendini bildirmekten de kaçınamaz.”

(N. Ataç)

Ana fikir, paragrafın bütünlüğü içine sindirilmiş olarak verilebilir.

Örnek:

"Kararsız, ürkek, çekingen, mızmız insanlar vardır. Bunlar ne iyi ne kötüdürler. Ne hayra ne şerre yararlar, kokmaz bulaşmazlar. Belli bir sıcaklıkları olmayan ılımlılardır bunlar, insanı kızdırır, tedirgin eder; hatta delirtebilirler. Omuzlarından tutmak, itmek, sarsmak isteriz böylelerini... Çünkü konuşmaları gerekirken susarlar, yürümeleri gerekirken dururlar. Ya da susmakla konuşmak, durmakla yürümek arasında sallanırlar. Yargı güçleri yoktur. Sanki iyi diyemezler, kötü diyemezler, çirkin diyemezler, bir hayır ya da evet sözü çıkmaz ağızlarından. Oysa ki, en büyük hürlüğümüz budur bizim: Bir evet ya da hayır diyebilmek...”

Bu paragrafta ana düşünceyi açıkça belirten bir cümle bulamayız. Çünkü her cümlenin paragraftaki değeri eşittir. Genelinden bir ana fikir çıkartmak istersek: "Mızmızlık kötü bir huydur." diyebiliriz.

Ana fikir cümlesiyle ilgili (sonuç cümlesi) soru şekilleri:

                              1-      Paragrafın ana düşüncesi nedir?

                              2-      Bu paragrafta özellikle vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakiler- den hangisidir?

                              3-      Paragrafta ele alınan temel konu aşağıdakilerden hangisidir?

                              4-      Parçada vurgulanmak istenen nedir?

Verilen bir konuya uygun ana fikir tespit etmek:

Örnekler:

Konu: Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş demektir. (Atatürk)

Ana fikir: Toplumun gelişip yücelmesinde çok önemli bir yeri olan sanata gerekli önem verilmelidir.

Konu: Bir elin nesi var; iki elin sesi var. (Atasözü)

Ana fikir: Zorlukların üstesinden birlik ve beraberlik içinde daha kolay gelebiliriz.

Konu: Ormanların yurt kalkınmasındaki yeri ve önemi.

Ana fikir: Ormanlarımız geliştirilip değerlendirilirse yurdumuz da kalkınacaktır.

Konu: Gazete okumanın yararları.

Ana fikir: Gazete okumak yurt ve dünya sorunlarıyla ilgili güncel bilgiler edinmemizi sağlar; bizi daha kültürlü kılar.

Quick Poll

Weather

Yukarı
Ramazan İlbay tarafından tasarlandı Milliedebiyat.com | Destek Ramazan İlbay