Buradasınız: AnasayfaTürk Edebiyatı11. SınıfServetifünun Edebiyatı (Edebiyatı Cedide)Servet-i Fünun Dönemi Öğretici Metinler


Servet-i Fünun Dönemi Öğretici Metinler

Yazan:  Kategori: Servetifünun Edebiyatı (Edebiyatı Cedide) Çarşamba, 10 Ocak 2018 22:49

Servet-i Fünun döneminde tenkit(eleştiri), mektup, gezi yazısı, anı gibi hemen hemen her türde öğretici metinler yazılmıştır. Yalnız dönemin baskıcı(İstibdad) ortamı ve sanatçıların ruh hallerinin elverişli olmaması nedeniyle bu türlerden yalnızca hiciv-mizah türünde fazlaca bir eser yazılmamıştır. Servet-i Fünun edebiyatının ortaya çıktığı yıllarda Eski edebiyat hala güçlüdür ve birçok savunucusu bulunmaktadır. Bu eski edebiyat taraftarları ile Servet-i Fünun’cular arasında çok şiddetli edebi tartışmalar olmuş ve  buna bağlı olarak üzerinde en çok durulan öğretici metin türü de Eleştiri(Tenkit) olmuştur. Eleştiri kadar çok ve etkili olmasa da makale türünde de birçok metin yazılmıştır. Bu makalelerde genellikle Batı edebiyatı tanıtılmıştır. Servet-i Fünun döneminde canlandırılan ve batı edebiyatı estetiği seviyesine yükseltilen metin türlerinden biri de gezi yazısıdır. Dönemin önemli şairlerinden Cenap Şahabettin’in bu türde “Hac Yolunda” adı altında birçok eseri bulunmaktadır.

Servet-i Fünun Döneminde Nesir(Düz Yazı) Dili

Servet- i Fünun dönemi sanatçıları nesir türünde tamamen kendilerine özgü bir dil-üslup kullanmışlardır. Bu dil-üslup, Divan edebiyatındaki gibi süslü, kelime oyunları dolu ve karmaşık cümlelerle kurulu olmadığı gibi Tanzimat’taki gibi sade dil ile kıyaslanamayacak kadar özentili, burjuvazi, içerisinde Arap ve Fars dillerinden seçilmiş kelimeler ve söz öbekleri olan ağır bir dildir.

Öğretici Metinler

serveti funun ogretici metinler ahmet suayba-        Servet-i Fünun Edebiyatı Tenkit( Eleştiri)

Edebiyatımızda Tanzimat ile başlayan Batılılaşma hareketinde  Servet-i Fünun döneminde hız kazanmış ve kesin bir sonuca ulaşmıştır.( Edebiyatımızın Batı Edebiyatını örnek alarak yenileştirilmesinin gerekliliği tüm edebi çevrelerce kabul görmüştür.) Tanzimat’ta bu yenileşme genel olarak Divan edebiyatının gözden düşürülmesi ve Batı edebiyatında alınan yeni edebi türlerin edebiyatımıza kazandırılması amacı ile yapılmıştır. Servet-i Fünun’da ise amaç Batı edebiyatının (Özellikle Fransız) estetik anlayışı ile tekniklerinin yeni edebiyatımıza kazandırılması ve yeni bir dil kurulmasıdır. Eski edebiyat taraftarları savundukları bu geleneğe yöneltilen eleştirilere karşılık boş durmamışlar ve Servet-i Fünun edebiyatına şu eleştirileri yöneltmişlerdir:

1-        Servet-i Fünun bir taklit edebiyatıdır.

2-        Toplumdan uzak, gayri milli bir edebiyattır.

3-        Dilleri çok ağırdır(Vokabüler).

4-        Şiirlerde anlam kapalıdır.

Servet-i Fünun sanatçıları kendilerine yöneltilen bu eleştirilere ağız ve fikir birliği ile cevap vermişler, daha çok şahsiliğe kaçan eleştiriler karşısında geniş görüşlü, nesnel ve yapıcı bir eleştiri metodu benimsemişlerdir. Kendi sanat anlayışlarını kamuoyuna açıklama yoluna gitmişlerdir. (Bknz: Ali Ekrem “Şiirimiz”)

Not: Servet-i Fünun sanatçılarının tamamı öğretici metin türlerinde eser vermiştir. Bunlardan yalnız Ahmet Şuayb sadece Eleştiri türünde eser vermiştir.

Edebi Tenkit Servet-i Fünun döneminde sistemli ve planlı bir şekilde yapılmıştır. Tenkit türünde de Batı edebiyatı ve Batılı tenkitçiler örnek alınmıştır. Özellikle Fransız eleştiri yazarı Hyppolite Taine’in(İpolit Ten) görüşleri ve tekniği benimsenmiştir.

Not: Hüseyin Cahit özellikle şiir estetiği konusunda yazılarını dergide Hikmet Bedayi başlığı altında yayınlamıştır.

Servet-i Fünun Eleştiri Türünde Eserler:

Tevfik Fikret: Müstezatlarımız, Ecnebiler ve Türkçemiz, Lisan-ı Şi’r, Evzan-ı Aruz, Nazım mı Güçtür Nesir mi?, Tesir-i Evzan, Tasfiye-i Lisan, Romanların Tesiri, Münakaşalarımızda Ne Eksik? 

Cenap Şahabettin: Esalîb-i Ezmine, Esalîb-i Milel, Menafi-i Edebiyye, Yeni Tabirat, Yeni Elfaz, Tabiata Karşı Şair, Müntekld-i Hakiki, Biraz Psikoloji

Ahmet Şuayb: Esmar-ı Matbuat(Batıdan sanat dergilerinde edindiği bilgileri aktarmıştır.), Edebiyat ve Kitaplar, Son Yazılar, Muhasebe-i Edebiyye

Hüseyin Cahit Yalçın: Halit Ziya’nın Hikayeleri, Rauf’un Eylül’ü, Fikret’in Rübab-ı Şikeste’si, Kavgalarım( Öğretici metinlerini bu eserde toplamıştır.)

Mehmet Rauf: Bizde Hikâye, Bizde Roman, Tenkit Meselelerine Dair

Halit Ziya: Sanata Dair

Ali Ekrem(Balayır): Şiirimiz, Mesalik-i Edebiyye

b-       Servet-i Fünun Dönemi Makale

Servet-i Fünun döneminde makale türünde yazılan eserler mühim bir yer tutmamaktadır. Makale türünde yazılan eserlerde genel olarak Servet-i Fünun geleneğinin edebi yönü hakkında açıklamalar yapılmış ve kamuoyuna bilgiler verilmiştir. Tenkit türünde olduğu gibi makale yazılarında da belli bir metot izlenmiştir; sistemli ve planlı hareket edilmiştir.

Servet-i Fünun Makale Türünde Eserler:

Cenap Şahabettin: Evrak-ı Eyyam(sohbet-makale), Nesr-i Harp, Dekadizm Nedir?,

Hüseyin Cahit Yalçın: Hikmet Bedayi’ye Dair

Mehmet Rauf: Edebiyatımız ve Avrupa

Halit Ziya: Kenarda Kalmış

Ahmet Reşit Rey: Nazariyat-ı Edebiyye (Edebi Bilgiler)

serveti funun ogretici metinler hac yolundac-        Servet-i Fünun Dönemi Gezi Yazısı

Servet-i Fünun döneminde önem verilen öğretici metinlerden biri de gezi yazısıdır. Bu dönem yazılan gezi yazılarında Tanzimat’a göre daha canlı ve lirik bir anlatım söz konusudur. Tanzimat yazarlarından Abdülhak Hamit Tarhan’ın doğa ile insanı bir bütün olarak düşünme (Panteizm) anlayışı ve doğa karşısında insanın çaresiz oluşu düşüncesine karşın Servet-i Fünun yazarları doğayı bir kaçış, içsel bunalımlarının son bulacakları bir kurtuluş mekanı olarak görmüşlerdir. (İstanbul’da istibdat altında yaşadıkları için buradan kurtulup Yeni Zelanda adasına veya yurtiçinde doğası güzel bir yere –Manisa’ya- göçmeyi düşünmüşlerdir.)

Dönemin en önde gelen gezi yazarı Cenap Şahabettin’dir. Yazar memuriyetle görevlendiği Hicaz bölgesinde yaşayıp gördüklerini mektup halinde Servet-i Fünun dergisine yollamış ve bu yazılar Hac Yolunda adı altında yayınlanmış daha sonra kitap haline getirilmiştir.

Servet-i Fünun Gezi Yazısı(Seyahatname) Türünde Eserler:

Ahmet İhsan Tokgöz: Avrupa’da Ne Gördüm?

Cenap Şahabettin: Hac Yolunda, Avrupa Mektupları, Afak-ı Irak, Suriye Mektupları

serveti funun ogretici metinler halit ziyad-       Servet-i Fünun Dönemi Hatıra(Anı)

Servet-i Fünun döneminde özellikle Halit Ziya’nını nesir alanındaki başarısı ve dili kullanma becerisi sayesinde hatıra yazıları da önemli bir öğretici tür haline gelmiştir. Diğer öğretici türlerde olduğu gibi hatıra türünde de Servet-i Fünun yazarları belli bir metot ve plan ile metin yazmışlardır. Hatıralarda canlı ve içten anlatım ön plandadır. Bu metinlerde dil yine ağırdır. Bu yazılarda her ne kadar sanatçılar kendi geçmiş yaşantılarını anlatsa da yazılardan dönemin edebi yönelimi ve zihniyeti hakkında da bilgi alınabilir.

Servet-i Fünun Hatıra(Anı) Türünde Eserler:

Hüseyin Cahit Yalçın: Siyasi Anılar, Edebi Hatıralar

Mehmet Rauf: Edebi Hatıralar

Halit Ziya: Kırk Yıl, Saray ve Ötesi, Bir Acı Hikaye

Ahmet İhsan: Matbuat Hatıralırım

e-        Servet-i Fünun Dönemi Hiciv - Mizah

Tiyatro türünde olduğu gibi mizah yazıları da ancak 1908 yılından sonra gelişme gösterebilmiştir. Bunda istibdat döneminin yarattığı huzursuz ortam ve yazarların ruh hallerinin elverişli olmaması etkili olmuştur. Dönemin mizah alanında en etkili isimleri Hüseyin Suad ve Cenap Şahabettin’dir.

serveti funun ogretici metinler gave destaniCenap Şahabettin, “Dahhak-i Mazlum” takma ismiyle birçok mizah yazısı kaleme almıştır. Hüseyin Suad ise “Gave-i Zalim” takma adı ile 1908 sonrasında mizahi yazılar yazmaya başlamıştır. Sanatçıların mizahi yazılarında kullandıkları bu isimler Firdevsi’nin Şehname isimli destanında yer alan mitolojik kahramanlardır ve destandaki kişilikleri ile tezat olacak şekilde kullanılmışlardır; zira Dahhak zalim bir hükümdar iken Gave ona karşı isyan eden mazlum bir demirci ustasıdır. Hüseyin Suad  daha sonra bu yazılarını “Gave Destanı” adı altında toplamıştır.

Dönemin sosyal hiciv türünde yazılar yazan diğer sanatçıları ise Tevfik Fikret ile Süleyman Nazif’tir. Süleyman Nazif ilk mizah denemelerini Kahire’de “Gizli Figanlar” adı ile yayınlamıştır. Tevfik Fikret ise edebi tarihimizde ilk defa İstanbul’un eleştirildiği bir eser olan “Sis” şiirini yazmıştır.

Servet-i Fünun Mizah(Hiciv) Türünde Eserler:

Hüseyin Suad: Gave Destanı

Tevfik Fikret: Doksan Beşe Doğru(Şiir), Rübab’ın Cevabı(Şiir), Han-ı Yağma

Süleyman Nazif: Tarihin Yılan Hikayesi, Hazret-i İsa’ya Açık Mektup, Çalınmış Ülke, Yıkılan Müessese

Ali Ekrem: Kırmızı Fesler

Servet-i Fünun Dönemi Öğretici Metinlerin Genel Özellikleri

-         Edebi metinlerde olduğu gibi dil ağırdır. Dile Arapça, Farsça kelimelerle yeni söyleyişler getirmişler, metinlerde uzun betimlemeler yapmışlardır.

-         Metinler yazılırken belli bir metot ve plan izlenmiştir.

-         Birkaç mizahi yazı haricinde metinlerde sosyal konulara hiç değinmemişlerdir.

-         Eleştiri türü yazılarda ya kendilerine yöneltilen eleştirilere cevap vermişler ya da edebi anlayışlarını açıklamışlardır.

-         En çok eleştiri, anı, gezi yazısı türünde metinler yazılmıştır.

-         Dönemin önde gelen öğretici metin yazarları, Ahmet Şuayp ve Hüseyin Cahit’tir.

Okunma 50 defa Son Düzenlenme Cuma, 12 Ocak 2018 23:04

Lütfen Yorum Yazın

Misafir Olarak Yorum Yap

0 / 300 Karakter Kısıtlaması
Your text should be in between 5-300 characters
Kabul Ediyorum.
Yorumlar | Yorum Ekle
  • Hiçbir Yorum Bulunamadı

Çevrimiçi Kişi Sayısı

30 ziyaretçi ve 0 üye çevrimiçi