Bu sayfayı yazdır

OSMANLIDA YAHUDİ KOMEDİLERİ

Yazan:  Kategori: Tiyatro Tarihi Salı, 24 Haziran 2014 23:30

YAHUDİ KOMEDİLERİ

Hammer on altıncı yüzyıl sonlarında yapılan bir düğünü anlatırken yahudilerin oynadığı komediler­den söz eder. Evliya Çelebi on yedinci yüzyılda yahu­dilerin oyunlar düzenlediklerini bildirir. On sekizinci yüzyıldaki yahudi komedileri üzerine ise elimizde pek çok bilgi var. Baron de Tött bu oyunlardan birini şöy­le anlatıyor:

“Davetliler, kendiliğinden gelmiş seyirci kalaba­lığı ile birlikte çepeçevre meydanın etrafını doldur­muştu, bu arada halktan birçok kadınlar da vardı. Orta yerde üç ayak genişliğinde, dörtgen biçiminde, al­tı ayak yüksekliğinde üzeri perde ile örtülü kafes gi­bi bir şey vardı; bu bir evi temsil ediyordu; bu evde kadın kiyafetinde giyinmiş Yahudi aktörlerden biri bulunuyordu. Bir Türk genci gibi giyinmiş bir Yahu­di aktörü de ev sahibi kadının aşığı rolünde idi. Ol­dukça gülünç, ahmak bir uşak, kadın küığmda giyin­miş aracı rolünü oynıyan başka bir Yahudi, aldatılan bir koca, nihayet her yerde görülen kimseler... Piye­sin şahısları bunlarla tamamlanıyordu. Bu piyeste her şey sahnenin üstündedir, hiçbir şey seyircilerin hayal kuvvetine bırakılmamıştır. (...) Maharetsiz ip canbazları, beceriksiz pehlivanlar, kaba birkaç soy­tarı ve rakkaseler komediler arasındaki fasılaları dolduruyorlardı. Genel eğlencelerde açık saçıklık dai­ma &on dereceyi bulur ve daima hoş görülür; genel eğlencelerden başka zamanlarda bu aktörler hüner­lerini yalnız evlerde, düğün, yahut başka özel eğlen­celer için çağrıldıkları zaman gösterirler. Bu adi gruplar daima yalnız erkeklerden, yahut yalnız ka­dınlardan mürekkeptir. Kadın gruplan, haremlerde bu şimdi bahsettiğimiz komedyacılar gibi ayni per­vasızlık ve aynı adilikle oynarlar. (...)

“Büyük memuriyetlere sahip kimselerin çoğu konakların önünde sürekli surette oynamak üzere oyuncular tutmuşlardı; bu piyeslerin mevzuları baş­ka başka ise de, hepsi kabaca açık saçık şeylerdi. Halk bunları keyifli keyifli seyrediyordu. Bu eğlen­celerde ahlak kaideleri gevşediği gibi hükümete de aldırış edilmiyordu. Bir sürü Rum ve Yahudi, impa ratorluğun birçok yüksek memurlarını gülünç bir ha­le sokacak şekilde taklid ediyorlardı. Bu senlikte pa­dişahın ve maiyetinin kostümlerine bile saygı göste­rilmedi; bir Yahudi kalabalığı onu da taklit etmek cüretinde bulundular. Gerçi bu taklitten dolayı onu yapan küstah cezalandırıldı ve padişahı taklit etmek yasak edildi; fakat sadrı azam rolü yapmasına göz yumuldu ve hiçbir makam kendisiyle alay edilmekten kurtulamadı.”

Baron de Tott’un Türkleri yerme isteği bir yana bırakılırsa, verdiği bilgiler çok ilgi çekicidir. Bu ko­nuda önemli bilgiler veren yerli kaynak ise Haşmet’in Veladetname’sidir. O da Baron de Tott’un gördüğü şenlikleri anlatır; Mustafa IlI’ün kızı Hibetullah Sultanm doğum şenliklerini.

Ama Haşmet Yahudi komedilerine önem verme­miştir. Hem para kazanmak, hem de halkı eğlen­dirmek amacıyla sokaklarda, konakların önlerinde oyunlar düzenliyen Müslüman oyuncuları, mudhikler le mukallidleri anlatır. Bu sokak eğlenceleri tam bi­rer oyun sayılamazsa da, tiyatro öğeleri taşıyan eğ­lencelerdir. Esnaf birliklerinin yaptıkları geçitlerde de gösteriye, taklide bol bol yer verilirdi.

Okunma 1268 defa Son Düzenlenme Cumartesi, 04 Mart 2017 12:20