Buradasınız: AnasayfaDil ve Anlatım10. SınıfAnlatım ve ÖzellikleriAnlatımda Tema ve Konu


Anlatımda Tema ve Konu

Yazan:  Kategori: Anlatım ve Özellikleri Perşembe, 24 Temmuz 2014 16:29

ANLATIMDA KONU VE TEMA

 

KONU:

 

Yaşantımız süresince ya bir şeyler okur, bir şeyler yazarız; ya da bir şeyler dinler, bir şeyler konuşuruz. Bütün bunların ele aldıkları, işledikleri birer konulan vardır.

 

Üzerine söz söylenen, yazı yazılan her şey konudur. Konular maddesel olduğu gibi, ruhsal da olabilirler. Uzayda yer tutan tüm cisimler, duygu organlarımız üzerinde etkileri olan etmenler, var olduklarını aklımızla kavradığımız görünmez varlıklar hep birer konudur.

 

Konuyu, geniş ve dar kapsamlı olmak üzere iki ayrı görüşle ele almakta yarar vardır:

 

a-      Geniş kapsamlı konulara genel konular:

b-      Dar kapsamlı konular ( sınırlı konulur ):

 

 

Dağ, dere, orman, deniz, su, kuş, hayvan, insan, ev, tarla, bahçe, bahar, yaz, kış, sevinç, keder... gibi şeyler genel konulardır.

 

 

Bu konuların genel nitelikleri üzerinde kompozisyon yazmak doğru değildir; günkü yazanı başarısızlığa düşürür. Kompozisyon yazarken, genel konu sınırlandırılarak ele alınır. Bu sınırlandırma, görüş noktamızı saptar. Konu üzerinde görüş noktamız belirince, ne söyleyeceğimizi, ne yazacağımızı biliriz.

 

İlkbahar, geniş bir konudur. Eğer bunu sınırlandırırsak:

 

Evimizde İlkbahar, Bahçemizde İlkbahar, Bölgemizde İlkbahar, İlkbahar Yiyecekleri, İlkbahar Böcekleri, İlkbahar Kuşları, Yamaçlarda İlkbahar, Ağaçlarda İlkbahar... vb. konular elde ederiz. Bu konulan işlemek kolaydır.

Her konunun başlıca dört öğesi vardır. Bunlar:

 

1-      Konunun dayanağı (ana maddesi),

2-      Görüş noktası,

3-      Görüş açısı,

4-      Yazı türü.

 

Şimdi bunların ne olduklarını sırasıyla tanıyalım:

 

1-      Konunun Dayanağı (Ana Maddesi):

 

Bir konunun dayanağı, onun özü, yani ana fikridir. Her konunun bir özü vardır. Yazıda öteki düşüncelerin tümü, bu ana fikir çevresinde toplanmaktadır.

 

2-      Görüş Noktası:

 

Dayanağı (ana maddesi) belirlenen konunun anlatım yönünden saptanması, görüş noktasını ortaya koyar. Yani ana maddenin anlatılmasına destek olan düşünce, konunun görüş noktası olur.

 

Bazen aynı konu üzerinde yazı yazan sanatçıların görüş noktaları değişik olabilir. Bu, yazarın, konuya bakışından ve yazıda işlediği tema ayrılığından doğar. Bu nedenle de yazı olumlu, ya da olumsuz bir sonuca bağlanır. Bir konu ister olumlu, ister olumsuz yönden işlensin, eğer tutulan yol, iyi ve güzel bir anlatımla okuyucu üzerinde etkileyici bir nitelik gösterebilmişse, o kompozisyonda, başarıya ulaşılmış demektir. Hemen şunu belirtmek gerekir ki, bazı konulan ters yönden işlemeye olanak yoktur.

 

Bir konu üzerindeki görüş noktası değişikliği, her zaman olumluluk, ya da olumsuzluk bakımından olmaz. Bazen de aynı yönde başka başka görüş noktalan saptanabilir.

 

3-      Görüş Açısı:

 

Anlatımın kapsadığı alana görüş açısı denir. Anlatımın açı derecesi sınırlandırılmazsa konu dağıtılmış olur. Geometrik açıda derecenin artırılması nasıl açı doğrularının arasındaki açı alanını genişletir, tersi de daraltırsa; görüş açısının gereğinden çok geniş tutulması, anlatımı dağıtır ve gereksiz ayrıntıların yazıya girmesine neden olur. Çok dar tutulması da söylenmesi gereken şeylerin bir çoğunu anlatımın dışında bıraktırır. Bu bakımdan görüş açısının iyi saptanması gerekir.

 

4-      Yazı Türü:

 

Konunun işlenmesine uygun düşecek yazı türünün seçimi de bundan önceki öğeler kadar önemlidir. Konu, taşıdığı fikir, duygu ve düşünce bakımından makale, fıkra, sohbet, anı vb. küçük çaplı yazı türlerine göre de yazılmayı gerektirebilir. Bir yazının hangi türde yazılacağı, o konunun dayanağı ile görüş noktasının niteliğinden anlaşılır.

 

Bazı konular, hiç bir yazı türüne girmez. Başka deyişle bazı yazılar, işlediği konunun karakteri gereğince, başka başka yazı türlerinin nitelik motiflerini bir arada taşıyabilir.

 

Her yapıtın üç öğesi vardır. Bunlar:

 

1-      Konu,

2-      Ana fikir,

3-      Tema (tem = thème).

 

Konu:

 

Konunun ne olduğu belirtmiştik. Ana fikir, yazının özü demektir. Bir yazıdaki yardımcı fikirlerin tümü, bu ana fikir, yani öz çevresinde toplanır.

Tema, konudan ayrı şeydir. Çokları konu ile temayı birbirine karıştırır. Bazı kez temaya konu, bazı kez de konuya tema derler.

 

TEMA

 

Bir yazıda işlenen ve geliştirilen görüş, düşünüş, ya da duyuştur.

 

Yazar, yapıtında ele aldığı konuyu basamak yaparak, asıl ereğini ortaya koymağa çalışır. Bu erek, konunun ana fikrinden ayrıdır. Örneğin portakalı konu olarak alan bir yazar, ana fikir olarak portakalın sağlığa faydası üzerinde durabilir. Bu takdirde sadece konu ve ana fikir belirlenmiş olur. Ama bunların yanı sıra yazar, portakalın öteki meyveler karşısında özel tat ve hoş bir kokuya sahip olduğu görüş ve düşüncesini yazısına asıl erek yapmışsa, bu tema olur.

 

Her olayın bir meydana geliş şekli vardır. Doğrudan doğruya olayın doğuşunu anlatmak, konuyu anlatmaktır. Fakat bir olayı konu alan yazımızda olayla ilgili kendimize özgü görüş ve düşüncemizi geliştirirsek yazımızın temasını ortaya koymuş oluruz.

 

Ana Fikir:

 

Bir edebiyat sanatçısının, kendi görüş, anlayış ve sezgisine göre ele aldığı konunun işlenişinde temel tuttuğu ve okuyucular tarafından anlaşılmasını istediği bir fikri vardır. Bu fikre ana fikir denir.

 

Ana fikir, bir yazının özü ve omurgasıdır. Yazının kaburgaları olan yardımcı fikirler bu omurgaya bağlanır.

 

Bazı yapıtlar birden fazla ana fikir taşımak görünümündedirler. Aslında tüm yazılarda tek ana fikir bulunur. Eğer bir yazıda, birden fazla ana fikir varmış gibi bir görünümle karşılaşmıyorsa, bilinmelidir ki bunlardan biri ana fikir, öteki de temadır.

 

Ana fikir hiç bir zaman konu demek değildir. Konu, anlatılan şey; ana fikir, bu anlatılandan çıkan sonuçtur.

 

Bir yazının başlığıyla ana fikri arasında sıkı bir bağlantı vardır. Yazı başlığı, ana fikri sembolize edecek bir nitelik taşır.

Okunma 4191 defa Son Düzenlenme Çarşamba, 01 Mart 2017 23:18

Lütfen Yorum Yazın

Misafir Olarak Yorum Yap

0 / 300 Karakter Kısıtlaması
Your text should be in between 2-300 characters
Kabul Ediyorum.
2 Yorumlar | Yorum Ekle

Çevrimiçi Kişi Sayısı

94 ziyaretçi ve 0 üye çevrimiçi